FAWAG SJ-15 – waga, która stała się symbolem polskich sklepów PRL

Trudno wyobrazić sobie tradycyjny polski sklep spożywczy z czasów PRL bez charakterystycznej wagi uchylnej stojącej na ladzie. Zanim sprzedaż zaczęły obsługiwać nowoczesne wagi elektroniczne, ekspedientki i ekspedienci korzystali z mechanicznych urządzeń, które pozwalały precyzyjnie odważyć mięso, sery, wędliny, cukier, mąkę czy inne produkty sprzedawane na wagę.

Jedną z najbardziej charakterystycznych konstrukcji była waga SJ-15 produkowana przez Lubelskie Fabryki Wag – przedsiębiorstwo znane powszechnie pod marką FAWAG. Model ten stał się jednym z najbardziej rozpowszechnionych urządzeń tego typu w Polsce i przez dziesięciolecia był stałym elementem wyposażenia sklepów spożywczych.

Lubelskie Fabryki Wag – historia sięgająca XIX wieku

Historia FAWAG-u jest znacznie starsza niż sama waga SJ-15. Lubelskie Fabryki Wag wywodzą się z tradycji lubelskiego przemysłu wagowego, którego początki związane były między innymi z działalnością Wilhelma Hessa. Z czasem w Lublinie rozwijały się kolejne zakłady zajmujące się produkcją urządzeń ważących, a po II wojnie światowej połączono je w przedsiębiorstwo znane jako Lubelskie Fabryki Wag.

Właśnie z Lublina pochodziły konstrukcje, które przez wiele lat trafiały do sklepów, zakładów przemysłowych, placówek usługowych i innych miejsc wymagających dokładnego ważenia. FAWAG przez dziesięciolecia stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich producentów wag.

Tradycja ta jest kontynuowana do dziś – firma FAWAG nadal działa w Lublinie i produkuje współczesne urządzenia ważące oraz rozwiązania dla handlu, przemysłu, transportu i logistyki.

Waga odważnikowo-uchylna SJ-15, produkowana przez Lubelskie Fabryki Wag. Fot. Zalasem1

Źródło: Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Skąd wzięła się SJ-15?

Historia SJ-15 wiąże się z wcześniejszymi konstrukcjami wag uchylnych produkowanymi w Lublinie. Po II wojnie światowej produkcja tego rodzaju urządzeń była kontynuowana, a konstrukcje podlegały kolejnym modernizacjom.

Jedną z ważnych poprzedniczek SJ-15 była waga uchylna konstrukcji Caudra, przystosowana do ważenia produktów o masie do 15 kg. Z czasem konstrukcja była rozwijana i modernizowana, czego efektem stała się między innymi waga oznaczona symbolem SJ-15.

Według opracowania historycznego dotyczącego Lubelskich Fabryk Wag produkcja wag uchylnych oznaczonych symbolem SJ-15 trwała aż do początku XXI wieku. W różnych odmianach wyprodukowano ich setki tysięcy egzemplarzy.

Źródło zdjęcia: Narodowe Archiwum Cyfrowe, autor fotografii Zbyszko Siemaszko, sygnatura NAC 3/1/0/8/5542, 25 stycznia 1952 r.

SJ-15 – podstawowa waga sklepowa w Polsce

Największym fenomenem SJ-15 nie były jednak same parametry techniczne, lecz skala jej rozpowszechnienia. W okresie powojennym była ona podstawową wagą sklepową w Polsce oraz w innych krajach dawnego RWPG.

W praktyce oznaczało to, że charakterystyczna mechaniczna waga z dużą tarczą była przez dziesięciolecia jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wyposażenia polskich sklepów spożywczych.

Waga SJ-15 pojawiała się między innymi na ladach sklepów, w których sprzedawano produkty wymagające odważenia odpowiedniej ilości towaru. Klient mógł poprosić o określoną ilość produktu, a sprzedawca umieszczał towar na szalce wagi i dobierał odpowiednie odważniki.

Jak działała waga SJ-15?

SJ-15 należała do grupy mechanicznych wag odważnikowo-uchylnych. W przeciwieństwie do współczesnych wag elektronicznych nie potrzebowała zasilania elektrycznego, aby wskazać wynik ważenia.

Podstawą działania był mechanizm mechaniczny wykorzystujący równowagę sił. Towar umieszczano na szalce, a następnie za pomocą odpowiednich odważników uzyskiwano równowagę układu. Po ustabilizowaniu mechanizmu można było odczytać masę produktu na charakterystycznej tarczy wagi.

Takie rozwiązanie miało ogromną zaletę w czasach, gdy elektronika użytkowa nie była powszechnie dostępna. Waga była urządzeniem całkowicie mechanicznym, niezależnym od sieci elektrycznej i stosunkowo prostym w codziennej obsłudze.

Dlaczego właśnie SJ-15 zapisała się w pamięci Polaków?

Popularność SJ-15 wynikała z połączenia kilku cech. Konstrukcja była przystosowana do codziennej pracy w handlu, miała stosunkowo prostą zasadę działania, a przede wszystkim była produkowana na dużą skalę.

Jej charakterystyczny wygląd sprawił również, że po latach stała się jednym z symboli dawnego handlu. Dla wielu osób widok takiej wagi przywołuje wspomnienia sklepów spożywczych z okresu PRL, papierowych toreb, produktów sprzedawanych na wagę oraz charakterystycznego dźwięku przesuwanych odważników.

Nie jest więc przypadkiem, że współczesne zdjęcia SJ-15 często pojawiają się w materiałach dotyczących historii polskiego handlu.

SJ-15 na zdjęciu z Warszawy z 1952 roku

Szczególnie interesującym dokumentem historycznym jest fotografia przedstawiająca Powszechny Dom Towarowy Warszawa-Praga przy ulicy Jagiellońskiej. Zdjęcie wykonano 25 stycznia 1952 roku, a wśród wyposażenia sklepu widoczna jest waga uchylna SJ-15 produkcji Lubelskiej Fabryki Wag.

Fotografia pochodzi ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego. Jest dostępna w Wikimedia Commons na licencji CC0 1.0, co oznacza możliwość jej wykorzystywania również w celach komercyjnych.

To niezwykle ciekawy materiał ilustracyjny, ponieważ nie przedstawia współczesnego egzemplarza muzealnego, lecz pokazuje wagę w jej naturalnym środowisku – w prawdziwym polskim sklepie z początku lat 50.

Sklep w Warszawie, 1952 rok, waga Lubelskiej Fabryki Wag

Źródło: Wikimedia Commons

Od mechanicznej SJ-15 do współczesnej wagi elektronicznej

Historia SJ-15 dobrze pokazuje, jak bardzo zmienił się handel w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat.

Mechaniczna waga wymagała od sprzedawcy użycia odważników i ręcznego wykonania całego procesu ważenia. Współczesne wagi elektroniczne potrafią natomiast nie tylko precyzyjnie określić masę produktu, ale również współpracować z systemami sprzedaży, drukować etykiety, prezentować ceny jednostkowe i komunikować się z kasą fiskalną lub systemem POS.

Zmieniła się również rola samej wagi. Z prostego urządzenia pomiarowego stała się elementem większego systemu obsługi sprzedaży.

Odważniki, szalka i charakterystyczna tarcza – konstrukcja, którą pamiętamy

Jednym z powodów, dla których SJ-15 tak mocno zapisała się w pamięci, był jej charakterystyczny wygląd. Duża tarcza, mechaniczny mechanizm, szalka oraz zestaw odważników tworzyły konstrukcję, którą łatwo rozpoznać nawet po wielu latach.

Dzisiaj podobne urządzenia można spotkać przede wszystkim w prywatnych kolekcjach, muzeach oraz na wystawach poświęconych historii techniki i handlu. Dla kolekcjonerów dawne wagi FAWAG są interesującym przykładem polskiej myśli konstrukcyjnej i przemysłowej.

FAWAG – od tradycyjnych wag do nowoczesnych technologii

Historia SJ-15 jest jednocześnie częścią znacznie większej historii polskiego producenta wag. FAWAG przetrwał kolejne epoki technologiczne i rozwijał swoje produkty wraz ze zmianami zachodzącymi w handlu i przemyśle.

Dzisiaj wagi mechaniczne zostały w większości zastąpione przez urządzenia elektroniczne, które oferują znacznie większe możliwości. Dziedzictwo dawnych konstrukcji pozostaje jednak ważnym elementem historii polskiego przemysłu wagowego.

Co ciekawe, sama marka FAWAG nadal jest związana z Lublinem i kontynuuje działalność w branży wagowej. Firma podkreśla ponad 140-letnią tradycję przedsiębiorstwa i doświadczenie zdobywane przez kolejne pokolenia konstruktorów i pracowników.

Współczesne wagi FAWAG

W naszej ofercie znajdą Państwo wagi tej marki. Wśród popularnych modeli znajduje się waga kontrolna FAWAG WS-1. Urządzenie o zaawansowanych funkcjach idealne do zastosowań w handlu, usługach oraz gastronomii.

Kasy i drukarki fiskalne FAWAG

Urządzenia FAWAG w obrębie ewidencji sprzedaży są jednym z ważniejszych elementów rozwoju firmy oraz nowych technologii. Kasa fiskalna online FAWAG LITE ONLINE oraz drukarka fiskalna online FAWAG BOX wskazują obecny kierunek firmy. Ugruntowana pozycja na rynku wag sprawia, że firma wprowadza nowoczesne rozwiązania również do innych segmentów związanych z wyposażeniem punktów handlowych, usługowych oraz gastronomicznych.

Czytnik kodów FAWAG SCAN

Rozwój firmy dzięki powiązaniu z gigantem na europejskim rynku - firmą POSNET zaowocował nie tylko urządzeniami fiskalnymi ale również nowoczesnym rozwiązaniem w dziedzinie identyfikacji kodów krskowych. Czytnik kodów FAWAG SCAN to niezawodna alternatywa dla zagranicznych urządzeń w tej klasie.

SJ-15 – więcej niż zwykła waga

Dla współczesnego użytkownika mechaniczna waga SJ-15 może wyglądać jak proste urządzenie z minionej epoki. Z perspektywy historii polskiego handlu jest jednak czymś znacznie więcej.

Była urządzeniem obecnym w codziennym życiu milionów Polaków. Towarzyszyła zakupom w sklepach spożywczych, pracowała za ladą przez wiele godzin każdego dnia i przez dziesięciolecia pozostawała jednym z podstawowych narzędzi pracy sprzedawcy.

Dziś, kiedy sprzedaż coraz częściej odbywa się przy wykorzystaniu kas samoobsługowych, terminali płatniczych, systemów POS i elektronicznych wag, warto pamiętać, że współczesne technologie są kolejnym etapem długiej historii rozwoju handlu.

Waga SJ-15 pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych symboli tej historii – symbolem czasów, gdy sprzedaż rozpoczynała się od prostego gestu: położenia produktu na szalce i odczytania wyniku na mechanicznej tarczy.

Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, autor fotografii Zbyszko Siemaszko, sygnatura NAC 3/1/0/8/5542.  25 stycznia 1952 r

Źródła i materiały historyczne

• Krystyna Schabowska, „Lubelskie Fabryki Wag – zarys dziejów, konstrukcje”, Lublin 2010 – opracowanie dostępne w Bibliotece Cyfrowej Politechniki Lubelskiej.
• Narodowe Archiwum Cyfrowe – fotografia Powszechnego Domu Towarowego Warszawa-Praga z 25 stycznia 1952 r., przedstawiająca wagę SJ-15.
• Wikimedia Commons – „Sklep w Warszawie, waga Lubelskiej Fabryki Wag”, licencja CC0 1.0.
• Lubelskie Fabryki Wag FAWAG S.A. – materiały dotyczące historii przedsiębiorstwa.