Japońskie maszynki fiskalne – automatyczne kasy wydające resztę. Jak działa technologia, która zmienia handel i gastronomię?

Japonia od lat kojarzy się z nowoczesnymi technologiami, automatyzacją oraz rozwiązaniami, które mają ułatwiać codzienne życie. Jednym z ciekawszych przykładów wykorzystania technologii w handlu i gastronomii są urządzenia, które można spotkać w niewielkich sklepach, barach z ramen, restauracjach sushi czy lokalach szybkiej obsługi. Charakterystyczne maszyny, potocznie nazywane przez turystów japońskimi maszynkami fiskalnymi, potrafią samodzielnie przyjmować gotówkę, przeliczać ją i wydawać należną resztę. W niektórych lokalach umożliwiają również samodzielne składanie i opłacanie zamówień bez udziału pracownika.

Rozwiązania te są interesującym przykładem automatyzacji sprzedaży. Łączą funkcje znane z tradycyjnych kas fiskalnych, systemów POS, urządzeń do obsługi gotówki oraz kiosków samoobsługowych. Co ciekawe, historia automatycznego wydawania reszty w Japonii sięga początku lat 90., a rozwój tej technologii był odpowiedzią na bardzo konkretne problemy związane z szybkością obsługi klientów i bezpieczeństwem obrotu gotówkowego.

Dlaczego powstała potrzeba automatyzacji obsługi gotówki?

Przez wiele lat standardowa obsługa sprzedaży wyglądała podobnie niemal na całym świecie. Sprzedawca wprowadzał produkty do kasy, przyjmował płatność, a następnie samodzielnie odliczał i wydawał klientowi resztę. Takie rozwiązanie, choć proste i powszechne, wiąże się z koniecznością wykonywania wielu powtarzalnych czynności.

W miejscach o dużym natężeniu ruchu, takich jak sklepy spożywcze, restauracje szybkiej obsługi czy punkty gastronomiczne, każda dodatkowa czynność wydłuża czas obsługi. Przyjmowanie gotówki, sprawdzanie nominałów, odliczanie reszty i odkładanie pieniędzy do szuflady kasowej zajmuje pracownikowi czas, który mógłby przeznaczyć na obsługę kolejnego klienta.

Istotnym problemem są również pomyłki kasowe. Nieprawidłowo wydana reszta, błędne przeliczenie banknotów czy brak odpowiednich nominałów w szufladzie mogą powodować straty finansowe i nieporozumienia z klientami. Dodatkowo ręczna obsługa gotówki wymaga regularnego kontrolowania stanu kasy oraz rozliczania utargu po zakończeniu zmiany.

Właśnie dlatego zaczęto poszukiwać rozwiązań, które pozwoliłyby zautomatyzować fizyczny przepływ pieniędzy. Celem nie było wyłącznie szybsze przeliczanie gotówki. Chodziło o stworzenie systemu, który samodzielnie przyjmie wpłatę, rozpozna nominały, obliczy należną resztę i wyda ją klientowi bez konieczności ingerencji pracownika.

Automatyzacja obsługi gotówki miała jeszcze jedną zaletę – pozwalała ograniczyć bezpośredni kontakt personelu z pieniędzmi. Dzięki temu łatwiej było kontrolować przepływ gotówki, ograniczać błędy i usprawniać rozliczenia kasowe.

Japońska kasa sklepowa – przykład stanowiska sprzedaży stosowanego w lokalnym handlu.
Fot. Nesnad, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0

Historia automatycznych urządzeń do obsługi gotówki w Japonii

Rozwój japońskich urządzeń do automatycznego przeliczania i obsługi gotówki nie rozpoczął się w latach 90. Jego korzenie sięgają znacznie wcześniej, kiedy japońscy producenci zaczęli opracowywać maszyny przeznaczone do liczenia, sortowania i pakowania monet oraz banknotów.

Jedną z firm, która odegrała szczególnie ważną rolę w rozwoju tej technologii, jest GLORY. Historia przedsiębiorstwa sięga 1918 roku, kiedy powstała firma Kokuei Machinery Manufacturing w Himeji. W 1950 roku opracowała ona pierwszą japońską maszynę do liczenia monet, dostarczoną do japońskiej mennicy.

W kolejnych latach rozwijano urządzenia dla banków, automaty sprzedające oraz maszyny do rozpoznawania i sortowania pieniędzy. Zdobyte doświadczenie pozwoliło stopniowo przenosić technologie automatycznego przetwarzania gotówki do kolejnych sektorów gospodarki.

Przełomowym momentem dla handlu detalicznego był rok 1992. Właśnie wtedy firma GLORY opracowała pierwszą japońską automatyczną maszynę do wydawania reszty współpracującą z kasą – model RT-1. Początkowo urządzenie obsługiwało monety. Jego powstanie było związane z potrzebą skrócenia czasu obsługi klientów, między innymi w restauracjach szybkiej obsługi i punktach drive-thru.

W kolejnych latach technologia została rozwinięta o obsługę banknotów. W 1998 roku pojawiły się między innymi zintegrowane urządzenia Fuji Electric, które mogły przyjmować i wydawać zarówno monety, jak i banknoty, współpracując z systemami POS.

W ten sposób automatyczne urządzenia do obsługi gotówki zaczęły stopniowo stawać się elementem wyposażenia sklepów, supermarketów i punktów gastronomicznych.

Warto podkreślić, że automatyczne urządzenia do przyjmowania i wydawania pieniędzy oraz automaty do sprzedaży biletów na posiłki rozwijały się jako odrębne kategorie produktów. Dopiero współczesne rozwiązania zaczęły coraz częściej łączyć ich funkcjonalności.

GLORY N300 w ofercie firmy BUSICOM. Źródło: BUSICOM

Automatyczne wydawanie reszty – jak działają japońskie urządzenia?

Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań stosowanych w japońskich sklepach i lokalach gastronomicznych są urządzenia określane jako jidō tsurisenki (自動釣銭機). W języku japońskim oznacza to automatyczną maszynę do wydawania reszty.

Urządzenia tego rodzaju współpracują z kasą fiskalną lub systemem POS. Ich zadaniem jest przejęcie fizycznej obsługi gotówki, czyli przyjmowanie wpłat od klientów, rozpoznawanie nominałów, przeliczanie pieniędzy oraz automatyczne wydawanie należnej reszty.

Standardowy proces sprzedaży z wykorzystaniem takiego urządzenia wygląda następująco:

1. Sprzedawca wprowadza produkty do systemu sprzedażowego.
2. System oblicza wartość zakupów i wyświetla kwotę do zapłaty.
3. Klient przekazuje gotówkę do automatycznego urządzenia.
4. Maszyna rozpoznaje wprowadzone banknoty i monety oraz oblicza otrzymaną kwotę.
5. Urządzenie samodzielnie wylicza należną resztę.
6. Klient otrzymuje odpowiednią liczbę monet i ewentualnie banknotów.
7. Informacja o zakończeniu transakcji trafia do systemu POS.

Najważniejsza różnica polega na tym, że pracownik nie musi samodzielnie przyjmować i przeliczać pieniędzy ani odliczać reszty. Cały proces odbywa się automatycznie.

W zależności od konstrukcji urządzenia klient może samodzielnie wkładać gotówkę do odpowiednich otworów lub korzystać z urządzenia zintegrowanego ze stanowiskiem kasowym. W obu przypadkach pieniądze są rozpoznawane przez mechanizm elektroniczny, a następnie kierowane do odpowiednich zasobników.

Automatyczne recyclery gotówki – pieniądze, które wracają do obiegu

Jeszcze ciekawszą odmianą urządzeń do obsługi gotówki są tak zwane recyclery. To maszyny, które nie tylko przyjmują i wydają pieniądze, ale również ponownie wykorzystują przyjęte wcześniej banknoty i monety do obsługi kolejnych transakcji.

Przykładowo klient płaci banknotem o nominale 1000 jenów za zakupy o wartości 650 jenów. Urządzenie przyjmuje banknot, rozpoznaje jego wartość i wydaje 350 jenów reszty. Pieniądze pozostają w systemie i mogą zostać wykorzystane przy następnych transakcjach.

Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć konieczność częstego uzupełniania zasobników gotówki. Urządzenie kontroluje stan poszczególnych nominałów, dzięki czemu można łatwiej zarządzać zapasem pieniędzy potrzebnych do wydawania reszty.

Recyclery są szczególnie przydatne w sklepach i restauracjach, w których każdego dnia przeprowadza się dużą liczbę transakcji gotówkowych. Pozwalają również usprawnić zamknięcie zmiany i kontrolę utargu.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów takich urządzeń jest japońska firma GLORY. Jej oferta obejmuje rozwiązania przeznaczone dla handlu detalicznego, gastronomii, bankowości oraz innych branż wymagających bezpiecznej i sprawnej obsługi gotówki.

Stanowisko kasowe w japońskiej restauracji sushi „Tachigui Sushi ABURI Hyakkan” w mieście Chiba z automatyczną kasą do przyjmowania gotówki i wydawania reszty marki Toshiba.
Fot. RuinDig / Yuki Uchida, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0.

GLORY – japoński producent automatycznych kas gotówkowych

GLORY to jeden z pionierów technologii automatycznej obsługi gotówki. Firma od dziesięcioleci rozwija urządzenia przeznaczone do liczenia, sortowania, przyjmowania i wydawania banknotów oraz monet.

Wśród rozwiązań oferowanych przez producenta znajdują się urządzenia współpracujące z kasami i systemami POS. Ich konstrukcja pozwala na automatyczne przyjmowanie pieniędzy od klientów, wydawanie reszty oraz kontrolowanie stanu gotówki.

Warto zwrócić uwagę na kilka najważniejszych korzyści wynikających z wykorzystania technologii GLORY:

• automatyczne rozpoznawanie banknotów i monet;
• precyzyjne przeliczanie gotówki;
• automatyczne wydawanie reszty;
• możliwość ponownego wykorzystania przyjętych pieniędzy;
• kontrola stanu gotówki w urządzeniu;
• ograniczenie błędów związanych z ręcznym liczeniem pieniędzy;
• integracja z systemami sprzedażowymi.

Rozwiązania tego producenta można spotkać w wielu placówkach handlowych i usługowych. Ich zastosowanie nie ogranicza się wyłącznie do Japonii – technologia automatycznej obsługi gotówki jest wykorzystywana również na innych rynkach.

Japońska kasa sklepowa – przykład stanowiska sprzedaży stosowanego w lokalnym handlu
Fot. Nesnad, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0

Fuji Electric – automatyczne urządzenia do przyjmowania i wydawania banknotów oraz monet

Kolejnym ważnym japońskim producentem jest Fuji Electric. Firma rozwija rozwiązania z zakresu automatyki przemysłowej, urządzeń samoobsługowych oraz systemów obsługi gotówki.

Jednym z przykładów technologii opracowanej przez producenta jest seria automatycznych urządzeń do wydawania reszty ECS. Szczególnie interesującym przykładem jest model ECSO2-SM, wyprodukowany w 1998 roku.

Urządzenie to zostało zaprojektowane z myślą o współpracy z systemami POS wykorzystywanymi między innymi w supermarketach. Obsługiwało zarówno banknoty, jak i monety, a jego konstrukcja pozwalała na automatyczne przyjmowanie wpłat oraz wydawanie reszty.

Według dokumentacji japońskiego Narodowego Muzeum Nauki i Przyrody urządzenie potrafiło obsłużyć resztę o wartości do 9999 jenów w około 3 sekundy. Istotną zaletą była również kompaktowa konstrukcja umożliwiająca zastąpienie tradycyjnej szuflady kasowej.

To pokazuje, że już pod koniec lat 90. japońscy producenci rozwijali rozwiązania, które w wielu krajach dopiero po latach zaczęły być szerzej wdrażane w handlu detalicznym.

Automaty do zamawiania ramen – shokkenki, czyli gastronomia bez tradycyjnej kasy

Drugim bardzo charakterystycznym rozwiązaniem spotykanym w Japonii są automaty do zamawiania i opłacania posiłków, określane jako shokkenki (食券機). W dosłownym tłumaczeniu można je określić jako automaty do wydawania kuponów lub biletów na posiłki.

To urządzenia, które szczególnie często spotyka się w niewielkich barach z ramen, restauracjach z makaronem, lokalach szybkiej obsługi oraz punktach gastronomicznych, w których liczy się szybka rotacja klientów.

W tradycyjnym modelu obsługi klient zajmuje miejsce przy stoliku, zamawia jedzenie u pracownika, otrzymuje rachunek, a następnie płaci. W japońskich lokalach wyposażonych w shokkenki proces często wygląda zupełnie inaczej.

Automat znajduje się zazwyczaj przy wejściu do restauracji. Klient wybiera interesujące go danie, opłaca zamówienie i otrzymuje wydrukowany kupon. Następnie przekazuje go obsłudze lub kucharzowi, który przygotowuje wybrany posiłek.

W praktyce automat przejmuje kilka czynności, które w tradycyjnej restauracji wykonywałby kelner lub kasjer.

Automat do zamawiania posiłków w japońskiej restauracji Matsuya
Fot. Corpse Reviver, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0.

Jak wygląda zamawianie posiłku za pomocą shokkenki?

Obsługa automatu jest stosunkowo prosta. W starszych urządzeniach klient wybierał danie za pomocą fizycznych przycisków umieszczonych na panelu. Nowsze modele wyposażone są w kolorowe ekrany dotykowe, które prezentują zdjęcia potraw, dodatki oraz dostępne zestawy.

Proces zamawiania zazwyczaj przebiega w kilku etapach:

1. Klient podchodzi do automatu znajdującego się przy wejściu do lokalu.
2. Wybiera interesującą go potrawę, np. ramen, sushi, zestaw obiadowy lub napój.
3. Może dodać dodatkowe składniki, takie jak jajko, mięso, makaron czy napój.
4. Opłaca zamówienie gotówką lub inną dostępną metodą płatności.
5. Automat wydaje resztę, jeśli klient zapłacił gotówką.
6. Urządzenie drukuje kupon zawierający informacje o zamówieniu.
7. Klient przekazuje kupon obsłudze i oczekuje na przygotowanie posiłku.

W bardziej zaawansowanych rozwiązaniach zamówienie może być przesyłane bezpośrednio do systemu restauracyjnego, a następnie na ekran kuchenny. Eliminuje to konieczność ręcznego przepisywania zamówień i ogranicza ryzyko pomyłek.

Warto zaznaczyć, że nie każdy shokkenki działa w ten sam sposób. Starsze modele mogą jedynie sprzedawać papierowe kupony, natomiast nowoczesne urządzenia mogą być pełnoprawnymi terminalami samoobsługowymi zintegrowanymi z systemem POS.

Automat do sprzedaży kuponów na posiłki (shokkenki) na parkingu Kuromaru w Japonii
Fot. Yuya Tamai, Flickr, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0.

Automaty samoobsługowe w japońskich barach ramen i restauracjach sushi

Dlaczego właśnie w Japonii automaty do zamawiania posiłków stały się tak rozpoznawalnym elementem gastronomii?

Jednym z powodów jest popularność niewielkich lokali gastronomicznych, w których obsługa musi być szybka, sprawna i możliwie prosta. W barach ramen często występuje ograniczona liczba miejsc, a klienci przychodzą przede wszystkim po to, aby szybko zjeść posiłek.

Automat pozwala przyjąć zamówienie i płatność jeszcze przed zajęciem miejsca. Pracownicy mogą dzięki temu skoncentrować się na przygotowaniu jedzenia i obsłudze stanowisk gastronomicznych.

Rozwiązanie jest również wygodne dla właściciela lokalu. Menu można prezentować w uporządkowany sposób, ceny są jasno określone, a zamówienia trafiają do kuchni bez konieczności ustnego przekazywania wszystkich szczegółów.

Warto jednak pamiętać, że w Japonii funkcjonują różne modele samoobsługi. Niektóre restauracje wykorzystują automaty biletowe przy wejściu, inne stosują tablety przy stolikach, a jeszcze inne korzystają z pełnych kiosków samoobsługowych.

Automaty do zamawiania posiłków (shokkenki) w japońskiej restauracji ZETTERIA
Fot. Tokumeigakarinoaoshima, Wikimedia Commons, licencja CC0 1.0.

Nowoczesne automaty gastronomiczne – połączenie POS, kiosku i urządzenia do wydawania reszty

Współczesny rozwój technologii sprawia, że granice pomiędzy poszczególnymi rodzajami urządzeń zaczynają się zacierać. Nowoczesny automat gastronomiczny może łączyć funkcje, które jeszcze kilkanaście lat temu wymagały zastosowania kilku osobnych urządzeń.

Jedno stanowisko samoobsługowe może obecnie oferować:

• duży ekran dotykowy z prezentacją menu;
• możliwość samodzielnego składania zamówień;
• obsługę płatności kartami i urządzeniami mobilnymi;
• przyjmowanie banknotów i monet;
• automatyczne wydawanie reszty;
• drukowanie potwierdzeń lub kuponów zamówieniowych;
• przesyłanie zamówień do kuchni;
• integrację z systemem POS i programem gastronomicznym.

Takie urządzenia mogą znaleźć zastosowanie nie tylko w barach ramen, ale również w pizzeriach, restauracjach szybkiej obsługi, food truckach, punktach z kebabem, kawiarniach czy stołówkach.

W przypadku większych lokali samoobsługowe stanowiska mogą dodatkowo współpracować z systemami KDS (Kitchen Display System), które wyświetlają zamówienia na ekranach kuchennych i pomagają kontrolować kolejność przygotowywania potraw.

Zalety automatycznych urządzeń do wydawania reszty i samoobsługi

Popularność japońskich rozwiązań nie jest przypadkowa. Automatyzacja obsługi gotówki oraz przyjmowania zamówień przynosi korzyści zarówno właścicielom punktów handlowych i gastronomicznych, jak i samym klientom.

Szybsza obsługa klientów – automatyczne przyjmowanie gotówki i wydawanie reszty skraca czas pojedynczej transakcji. W gastronomii automaty do zamawiania posiłków dodatkowo ograniczają kolejki do tradycyjnych stanowisk kasowych.

Mniejsze ryzyko pomyłek – urządzenie samodzielnie rozpoznaje nominały, przelicza wpłatę i wydaje odpowiednią resztę. Eliminuje to dużą część błędów wynikających z ręcznego liczenia pieniędzy.

Większa kontrola nad gotówką – system może monitorować stan poszczególnych nominałów, rejestrować operacje i ułatwiać rozliczanie utargu.

Ograniczenie kontaktu pracowników z pieniędzmi – personel nie musi bezpośrednio przyjmować gotówki i odliczać reszty. Jest to szczególnie praktyczne w gastronomii.

Możliwość ograniczenia liczby czynności wykonywanych przez personel – w lokalach korzystających z automatów biletowych pracownik nie musi przyjmować każdego zamówienia i obsługiwać płatności.

Wygoda klientów – klient samodzielnie wybiera produkty, opłaca zakupy i otrzymuje należną resztę. Nie musi czekać na pracownika, który przygotuje płatność i wyda pieniądze.

Japońskie maszynki a polskie rozwiązania – na czym polega różnica?

Japońskie rozwiązania mogą sprawiać wrażenie zaawansowanych kas fiskalnych, jednak ich funkcjonalność jest nieco inna niż w przypadku urządzeń, które znamy z polskich sklepów i punktów usługowych.

Warto przede wszystkim rozdzielić dwie kwestie: rejestrowanie sprzedaży oraz fizyczną obsługę gotówki. W Japonii często są one realizowane przez współpracujące ze sobą urządzenia. Jedno odpowiada za obsługę sprzedaży, drugie za przyjmowanie pieniędzy i wydawanie reszty.

W Polsce podstawowym urządzeniem służącym do ewidencjonowania sprzedaży detalicznej jest kasa fiskalna online lub drukarka fiskalna online. Rejestruje ona transakcje i przekazuje wymagane dane do Centralnego Repozytorium Kas. Same jednak nie potrafią automatycznie przyjmować i wydawać gotówki.

Największe podobieństwo do japońskich rozwiązań można zauważyć w przypadku nowoczesnych systemów POS oraz kiosków samoobsługowych.

W Polsce dostępne są odpowiednio przygotowane samoobsługowe stanowiska kasowe, które umożliwiają klientom samodzielne składanie i opłacanie zamówień również gotówką. Pod względem funkcjonalności przypominają one nowoczesne japońskie automaty shokkenki. Japońskie automaty są wszechobecne a samodzielne stanowiska kasowe umożliwiające płatność gotówką są w Polsce ogromną rzadkością.

Japońska technologia jako inspiracja dla przyszłości polskiego handlu

Automatyczne urządzenia do wydawania reszty i automaty biletowe stosowane w Japonii pokazują, jak bardzo można uprościć proces sprzedaży. Rozwiązania, które początkowo miały jedynie przyspieszać obsługę gotówki, z czasem stały się częścią większych systemów samoobsługowych.

Współczesny handel coraz częściej łączy tradycyjne urządzenia fiskalne z systemami POS, terminalami płatniczymi, ekranami dotykowymi i automatyką. Dzięki temu przedsiębiorcy mogą tworzyć stanowiska sprzedażowe dopasowane do specyfiki swojej działalności.

Japońskie doświadczenia pokazują, że automatyzacja nie musi oznaczać całkowitej rezygnacji z obsługi przez człowieka. Może natomiast przejąć najbardziej powtarzalne czynności, pozwalając pracownikom skoncentrować się na innych zadaniach.

Być może w przyszłości automatyczne recyclery gotówki staną się równie naturalnym elementem wyposażenia polskich sklepów i restauracji, jak obecnie kasy fiskalne online czy terminale płatnicze.

Licencje wykorzystanych zdjęć:  Creative Commons Attribution 4.0 International, Attribution-Share Alike 4.0 International, Attribution-Share Alike 3.0 Unported, Attribution 2.0 Generic